Enneadlar

‘Sen gerçekten kim olduğunu biliyor musun?’ Üçüncü yüzyılda, Roma’nın yıkılmakta olan görkemi içinde, Mısırlı bir filozof bu soruyu soran az sayıda insandan biriydi. Plotinos bedenini küçümserdi, doğum gününü kutlamazdı, resmini yaptırmayı reddederdi “doğanın bana giydirdiği bu gölgenin gölgesini mi taşıyacağız?” diye sorardı. Çünkü o, insanın görünenden çok daha fazlası olduğunu biliyordu. Enneadlar, felsefe tarihinin en cesur haritalarından birini çizer: her şey Bir’den taşar tıpkı güneşten ışık taşar gibi önce Akıl’a, sonra Ruh’a, sonra maddeye iner; ve insan ruhu aynı yolu tersine yürüyerek kaynağına dönebilir. Platon’dan Augustinus’a, Farabi’den İbn Sina’ya, Sühreverdî’den Rönesans’a uzanan bin yıllık düşünce çizgisinin sessiz mimarı Plotinos’tur. Bu kitap, onun elli dört seçilmiş yirmi iki metinle, okuru bir merdivenin ilk basamağına davet ediyor: güzellik nereden doğar, kötülük nedir, zaman nasıl görünür, ruh ölümle dağılır mı, ve Bir’e yükseliş gerçekten mümkün müdür? Plotinos bu sorulara verdiği cevaplarla değil, onları sorma biçimiyle hâlâ çağdaş. Ve belki de hâlâ okunuyor olmasının tek sebebi budur: bu soruları sormayı kesmedik.